Kościół pw. św. Marcina w Bukowcu

Wieś Bukowiec posiada cenne zabytki, z których najważniejszym jest drewniany kościół pw. św. Marcina. Świątynia ta została wzniesiona na miejscu wcześniejszego kościoła, o którym źródła wspominają w opisie dekanatu grodziskiego:

„Kto i kiedy kościół parafialny w Bukowcu założył nie wiadomo. Istniał on atoli już w XVI w. i był opatrzony funduszem. Od samego początku z drzewa postawiony znajdował się podczas wizyty Branickiego w roku 1641 w dobrym stanie i był pod tytułem św. Marcina biskupa i wyznawcy. W sto lat jednakże później podupadł i musiał być rozebranym. W miejsce jego w roku 1737 Karol z Bnina Opaliński, starosta śremski, ówczesny dziedzic Bukowca wystawił nowy także z drzewa. (...) Księgi jego zaczynają się w roku 1654”.

Obecny kościół pochodzi więc z 1737 roku. Pierwotnie był to mniejszy, orientowany, jednonawowy obiekt wzniesiony na planie prostokąta, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, zakrystią od północy oraz wieżą od zachodu, zwieńczoną barokowym cebulastym hełmem z latarnią. Dzisiejszy wygląd świątynia zawdzięcza gruntownej rozbudowie przeprowadzonej w latach 1923–1925 według projektu znanego polskiego architekta i działacza społecznego Stefana Cybichowskiego. Wówczas starą, orientowaną budowlę przecięto poprzecznie nową nawą główną. Rozebrano północną i południową ścianę dawnej nawy, a następnie dostawiono nową nawę z prezbiterium zamkniętym trójbocznie od północy oraz głównym wejściem od południa.

Z dawnego kościoła zachowały się prezbiterium (obecnie kaplica Najświętszego Serca Jezusowego), zachodnia część nawy z wieżą i dawnym wejściem głównym (obecnie bocznym) oraz dwie zakrystie od strony wschodniej. Dachy starej i nowej części świątyni tworzą jednolitą kalenicę o tej samej wysokości.

Szczególną wartość artystyczną wnętrza stanowią barwne witraże ufundowane przez mieszkańców parafii. Wykonano je według projektu Franciszka Mączyńskiego w słynnym Krakowskim Zakładzie Witrażów Stanisława Gabriela Żeleńskiego. Ołtarz główny składa się z architektonicznych elementów pochodzących z XVII i XVIII wieku. Przy przebudowie świątyni pracował także poznański rzeźbiarz Franciszek Ignaszewski, specjalizujący się w rzeźbie sakralnej, meblowej i budowlanej, natomiast odbudowę organów powierzono Stanisławowi Freitagowi z Poznania. Ciekawostką wystroju jest zachowany ornament ścienny ze szlifami generalskimi, będący pamiątką okresu międzywojennego.

W kolejnych latach świątynia była wielokrotnie modernizowana. W 1978 roku gontowe pokrycie kopuły wieży zastąpiono blachą cynkową. W latach 1982–1984 przeprowadzono remont wnętrza pod kierunkiem Teodora Szukały. W 1981 roku na przykościelnym placu stanęła nowa dzwonnica, w której umieszczono trzy dzwony: Najświętszego Serca Pana Jezusa, Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny oraz św. Marcina. Dzięki ofiarności parafian w 1992 roku zakupiono nowe organy, a w następnych latach wykonano kolejne prace modernizacyjne, m.in. wymieniono posadzkę w kaplicy Najświętszego Serca Pana Jezusa i przy ołtarzu głównym oraz zainstalowano system antywłamaniowy i przeciwpożarowy. W 2025 roku przeprowadzono remont wieży kościelnej, przywracając jej tradycyjne pokrycie gontowe.

W lutym 1970 roku ta wyjątkowa drewniana świątynia została wpisana do rejestru zabytków pod numerem 929/A. Jeszcze do niedawna otaczał ją interesujący zespół XIX-wiecznych zabudowań gospodarczych z czerwonej cegły – stodoła, obora i chlew. Budynki te zostały rozebrane w 2013 roku podczas zarządzania parafią przez ks. proboszcza Mariusza Dudkiewicza. W tym samym okresie zmodernizowano również plebanię, zmieniając jej pierwotny charakter architektoniczny.

[źródło: "Nowotomyskie nekropolie. Bukowiec", G. Matuszak, Urząd Miejski w Nowym Tomyślu, 2024; „Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. V: Województwo poznańskie, z. 14: Powiat nowotomyski”, zeszyt 14, IPAN, 1969]

Zdjęcia: https://galeria.nowytomysl.pl/picture.php/282/search/psk-20260612-wl799MP90h