Kościół pw. Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej w Jastrzębsku Starym

Jastrzębsko Stare, dawniej znane jako Staro-jastrzębskie Olędry, należy do wsi olęderskich założonych w latach 1710–1712. Osadnictwo olęderskie, nazywane również holenderskim, nie oznaczało jednak narodowości osadników, lecz określony sposób organizacji osad i zasady prawne, na jakich funkcjonowały. Wieś położona jest na obszarze największego skupiska osadnictwa olęderskiego w Wielkopolsce.

Już w pierwszych latach po osiedleniu mieszkańcy zaczęli zabiegać o zorganizowanie własnego życia religijnego. W centrum wsi wznieśli budynek pełniący jednocześnie funkcję szkoły i sali modlitw. Myśleli również o utworzeniu samodzielnej parafii. 13 kwietnia 1779 roku mieszkańcy okolicznych wsi i osad wystosowali petycję do kasztelana Edwarda Garczyńskiego z prośbą o ustanowienie pastora i budowę kościoła. Ostatecznie parafię ewangelicką utworzono w Zbąszyniu, natomiast w Jastrzębsku powstała filia tej parafii.

Pierwszy kościół w Jastrzębsku wzniesiono około 1785 roku, choć niektóre przekazy wskazują na rok 1797 jako datę budowy świątyni. W 1797 roku wykonano również ołtarz i ambonę. Kościół pozostawał filią parafii zbąszyńskiej do 1854 roku. W 1855 roku wzniesiono dzwonnicę i zakupiono pierwszy dzwon ze składek parafian. W 1864 roku świątynię rozbudowano, dobudowując przybudówkę z wieżyczką. W 1893 roku gmina wzniosła nową dzwonnicę, a trzy lata później emerytowany rolnik Wilhelm Siegemund ufundował dwa brakujące dzwony.

Starania o utworzenie samodzielnej parafii nabrały konkretnego kształtu w 1853 roku. Najważniejsze negocjacje w tej sprawie odbyły się 29 września. W ich następstwie królewskie władze zatwierdziły powstanie parafii w Jastrzębsku Starym. Dokument określający jej granice datowany jest na 12 kwietnia 1854 roku, natomiast potwierdzenie królewskiego ministerstwa nosi datę 15 maja tego samego roku. W skład nowej parafii weszły gminy Stare i Nowe Jastrzębsko, Grubsko, Chojniki, Toczeń, Polsko-Czeskie (okolice Stefanowa) oraz Szklana Huta. Pierwszym proboszczem został pastor Emil Grützmacher, wcześniej pełniący funkcję rektora w Wieleniu. Powstanie samodzielnej parafii wiązało się z przebudową i powiększeniem dotychczasowej świątyni. Z czasem jednak jej stan techniczny pogarszał się, a naprawy okazywały się nieopłacalne. Dlatego w 1907 roku podjęto decyzję o budowie nowego kościoła. Jak wynika z aktu erekcyjnego, wmurowanego w kamień węgielny w 1913 roku, koszt inwestycji oszacowano na 72 000 marek. Środki miały pochodzić z funduszy gminy ewangelickiej oraz dotacji państwowych. Zdecydowano się na budowę ceglanej świątyni w stylu późnogotyckim, z kwadratową w przekroju wieżą wyposażoną w zegar i centralnym ogrzewaniem. Stary kościół, wzniesiony z nietrwałych materiałów, miał zostać rozebrany ze względów bezpieczeństwa.

Budowę nowej świątyni ukończono w 1914 roku. Jej poświęcenie odbyło się 15 grudnia 1914 roku, w czasie trwającej już I wojny światowej. Był to szczególny moment dla miejscowej wspólnoty. W wielu rodzinach niepokój o los bliskich walczących na frontach mieszał się z żałobą po poległych. Mimo trudnych okoliczności mieszkańcy Jastrzębska Starego uroczyście świętowali zakończenie budowy swojego nowego Domu Bożego. Przebieg uroczystości opisał „Amtliches Kreis-Blatt für den Kreis Neutomischel” w numerze z 18 grudnia 1914 roku. Relacja prasowa podkreślała dumę mieszkańców z nowej świątyni. Na kilka dni przed uroczystością przygotowano plac kościelny, a sam budynek udekorowano jodłowymi gałązkami. Na poświęcenie przybyli licznie członkowie miejscowej gminy oraz goście z bliższej i dalszej okolicy.

Wśród zaproszonych znaleźli się przedstawiciele Królewskiego Konsystorza w Poznaniu: jego prezydent Kurt Balan i generalny superintendent Paul Blau. Obecni byli również superintendent Georg Reisel z Nowego Tomyśla, starosta Aleksander Daniels, radca ekonomiczny Kurt Schwartzkopff z Róży, starosta Hans Meibom z Międzyrzecza oraz radca budowlany Henschke, również z Międzyrzecza. Przed rozpoczęciem uroczystości prezydent konsystorza Kurt Balan poinformował o odznaczeniach przyznanych przez cesarza Wilhelma II z okazji poświęcenia kościoła. Generalny superintendent Paul Blau otrzymał odznaczenie z czerwonym krzyżem i orłem IV klasy. Medalem zasługi uhonorowano przewodniczącego gminy Schuberta z Jastrzębska Starego, szczególnie zaangażowanego w budowę świątyni, oraz kościelnego Müllera, który służył miejscowej wspólnocie od ponad 27 lat. Odznaczenie otrzymał także mistrz murarski Dümke z Dickstrauch koło Konotopu, zaangażowany w realizację inwestycji. O godzinie 13.00 rozpoczęła się uroczystość krótkim nabożeństwem pożegnalnym w starym kościele, który przez ponad sto lat służył religijnemu życiu wspólnoty. Następnie wierni w uroczystym pochodzie przeszli do nowej świątyni. Na czele szły dzieci szkolne, za nimi duchowni niosący przedmioty liturgiczne, przedstawiciele władz kościelnych, miejscowy proboszcz pastor Meyer oraz pozostali goście i członkowie gminy.

Przed wejściem do nowego kościoła odbyło się uroczyste przekazanie kluczy. Radca budowlany Henschke, kierujący budową, wręczył je generalnemu superintendentowi Paulowi Blauowi. Ten przekazał je superintendentowi Georgowi Reiselowi, który z kolei oddał je miejscowemu proboszczowi, pastorowi Meyerowi. Duchowny, w imieniu wiernych, symbolicznie objął świątynię w posiadanie i uroczyście otworzył jej drzwi. Wierni weszli do kościoła, śpiewając pieśń „Otwórz mi piękne wrota” („Tut mir auf die schöne Pforte”). Wnętrze świątyni udekorowano świeżymi gałązkami mirtu. Po wejściu zgromadzonych głos zabrał generalny superintendent Paul Blau, który poświęcił kościół, wypowiadając słowa z Księgi Micheasza: „I On będzie pokojem” (Mi 5,4). Po zakończeniu obrzędu rozbrzmiały dzwony i organy. Liturgię poprowadził superintendent Reisel, a kazanie wygłosił miejscowy proboszcz, pastor Meyer, odwołując się do słów z Księgi Izajasza (Iz 40,1–8). Przed kazaniem i po nim śpiewał chór dziecięcy. Uroczystość zakończyła końcowa liturgia generalnego superintendenta Paula Blau’a. Następnie uczestnicy udali się na skromny poczęstunek do sali Riesnera, gdzie prezydent konsystorza Kurt Balan wzniósł toast na cześć cesarza.

Po II wojnie światowej kościół przejęli katolicy. Od 1979 roku świątynia jest siedzibą samodzielnej parafii rzymskokatolickiej pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Korony Polskiej. Budynek otaczają stare lipy i dęby, stanowiące część historycznego otoczenia kościoła.

Poewangelicki kościół w Jastrzębsku Starym jest interesującym przykładem neogotyckiej architektury sakralnej, powstałej w związku z rozwojem osadnictwa olęderskiego w regionie nowotomyskim. Stanowi cenne świadectwo wielokulturowego dziedzictwa Wielkopolski. Obiekt wpisano do rejestru zabytków 26 lutego 1996 roku decyzją Wielkopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr 2574/A (identyfikator NID: 653495).

[źródła:

1. Wikipedia - https://pl.wikipedia.org/wiki/Ko%C5%9Bci%C3%B3%C5%82_Matki_Boskiej_Kr%C3%B3lowej_Korony_Polskiej_w_Jastrz%C4%99bsku_Starym

2. Olędry nowotomyskie - https://oledry.pl/poswiecenie-kosciola-w-jastrzebsku-starym-1914/#more-12464

3. zabytek.pl https://zabytek.pl/pl/obiekty/jastrzebsko-stare-kosciol-ewangelicki-ob-rzym-kat-par-pw-n